Startuj z nami!

www.szkolnictwo.pl

praca, nauka, rozrywka....

mapa polskich szkół
Nauka Nauka
Uczelnie Uczelnie
Mój profil / Znajomi Mój profil/Znajomi
Poczta Poczta/Dokumenty
Przewodnik Przewodnik
Nauka Konkurs
uczelnie

zamów reklamę
zobacz szczegóły
uczelnie
PrezentacjaForumPrezentacja nieoficjalnaZmiana prezentacji
Podmiotowość ucznia we współczesnej edukacji

Od 01.01.2015 odwiedzono tę wizytówkę 6379 razy.
Chcesz zwiększyć zainteresowanie Twoją jednostką?
Zadzwoń do Nas!* - tel. 606-...-... ->>>
* szkolnictwo.pl - najpopularniejszy informator edukacyjny - 1,5 mln użytkowników miesięcznie



Platforma Edukacyjna - gotowe opracowania lekcji oraz testów.



 

Podmiotowość człowieka odczytywano i odczytuje się bardzo różnie. Uważana jest ona często jako wynik oddziaływań społecznych, które kształtują człowieka. Istnieją także koncepcje podmiotowości eksponujące własne możliwości człowieka w jego samookreślaniu się i autokreacji. Dlatego tak ważne jest by umożliwić uczniowi dostrzeżenie własnego „ja” w rozmaitych aspektach sytuacji edukacyjnych.
     W typowych humanistycznych ujęciach podkreśla się rolę zintegrowanego ego, jako źródła wszelkich działań i zachowań człowieka. Pojęcie "ja" traktowane bywa jako symbol samookreślania i samorealizacji. Ujęcia podmiotowości nie dają się sprowadzić do jednego wymiaru przedstawienia. W filozofii rozumie się ją między innymi jako przeciwieństwo reifikacji, podkreśla się kwestię wolności i kreatywności człowieka. W socjologii z podmiotowością kojarzy się aktywny wpływ działań ludzkich (działań człowieka) na obraz struktury społecznej. W politologii wiąże się to pojęcie z autonomią jednostek i grup, samorządnością i uczestnictwem w życiu politycznym, obywatelskim. Na gruncie pedagogiki i psychologii uważa się, że podmiotowość to fakt, iż człowiek jest kimś, że posiada określona tożsamość, która go odróżnia od innych, że jego własna działalność zależy w znacznym stopniu od niego samego. O podmiotowości stanowią – po pierwsze, wewnętrzna organizacja człowieka, związki łączące go z otoczeniem i wpływ wywierany swoją działalnością na otoczenie, po drugie – umiejętność rozpoznawania swojej obiektywnej sytuacji i zrozumienia znaczenia sytuacji i jej elementów, a przy tym umiejętność przekształcenia percepcji danych sytuacji w zadanie; po trzecie – zdolność interpretowania i wyboru informacji ze względu na zadanie.
     Podmiotowość spostrzega się także jako dostępną jedynie człowiekowi zdolność uświadomienia sobie faktu podlegania przemianom i wpływania na nie dzięki swym własnym autonomicznym działaniom.
     Podmiotowość określa się również jako uświadomioną działalność inicjowaną i rozwijaną przez jednostkę według własnych wartości i standardów. Poczucie podmiotowości to poczucie przez jednostkę ludzką sprawowania kontroli poznawczej i sprawczej rzeczywistości, opartej na jej własnych kategoriach (celach, standardach, wartościach) w stopniu nie wywołującym dysonansu z jej własnymi standardami kontroli.
     Po odczytaniu współczesnych znaczeń podmiotowości można stwierdzić, iż wiąże się z nią przede wszystkim istnienie jakiejś struktury wewnętrznej organizacji człowieka i związaną z tym pewną szczególność psychiczna i społeczną – poczucie indywidualności, własnej tożsamości właściwej określonemu człowiekowi. Ponadto na podmiotowość składa się świadomość związków danej osoby z otoczeniem, rozumienie otoczenia i sytuacji w nim powstających oraz umiejętność formułowania zadań, programów własnej działalności, sposobów działania. Są to także indywidualne cele, swoista hierarchia wartości, własne standardy, działalność podejmowana i prowadzona świadomie i zgodnie z uznawanymi powszechnie wartościami, celami i standardami, działalność w pewnej mierze twórcza i służąca samorealizacji człowieka. Wszystko to pozostaje we wzajemnych związkach i współzależnościach, składając się na zjawisko podmiotowości.
     Podmiotowość człowieka została także uwzględniona na gruncie podstawowych idei przemian oświatowych. Przełom XIX i XX wieku – dokonujące się wtedy przemiany w gospodarce, życiu społecznym (głównie w USA i krajach Europy Zachodniej) – przyniósł kolejną fale zainteresowania możliwościami rozwojowymi człowieka i rolą edukacji w sprzyjaniu temu rozwojowi. Wiek XX miał się stać stuleciem dziecka. Narodził się sprzeciw wobec tradycyjnej szkoły, w której dzieci i młodzież poddawano systematycznemu kształceniu i wychowaniu, niemal nie liczącemu się z ich indywidualnymi zainteresowaniami, możliwościami, dążeniami. W teorii i praktyce pojawił się nurt nazywany progresywizmem lub Nowym Wychowaniem. W szkolnictwie wielu krajów podjęto próby – zgodnie z założeniami tego nurtu – wyzwolenia poznawczej i twórczej aktywności dzieci i młodzieży, stworzenia warunków rozwoju ich osobowości, uwzględnienia zdolności i zainteresowań. Progresywizm pedagogiczny – jego różne odmiany teoretyczne i praktyczne – silnie akcentował prawa dzieci, uwzględniał ich potrzeby, pragnienia i możliwości. Oddziaływał na rzecz edukacji, w której uczący się – przede wszystkim dzieci i młodzież – stawali się jej podmiotami.
     Pojmowanie, zakres i formy występowania podmiotowości w kształceniu i wychowaniu są zazwyczaj – jako ważny element edukacji – determinowane przez modele życia społecznego. Edukacja jest bowiem częścią życia społecznego, z jednej strony odzwierciedla istniejący ład społeczny, z drugiej zaś może w jakimś stopniu oddziaływać na niego, utrwalać go lub osłabiać. Poglądy na istotę i zakres podmiotowości w edukacji pozostają wielce zróżnicowane. Nawet w krajach zachodnioeuropejskich i w USA, gdzie demokratyczna organizacja życia społecznego wydaje się stosunkowo najlepiej rozwinięta, edukacji zarzuca się ograniczenie możliwości rozwojowych ludzi, przedmiotowe i instrumentalne podejście do uczestników procesów oświatowych.
     W poszukiwaniu sensu edukacji postawiono pytanie, komu ona ma służyć? Państwu?, ideologiom?, ludziom uczestniczącym w edukacji? Odpowiedzi coraz częściej wskazują na to, że przede wszystkim właśnie ludziom uczestniczącym w różnych formach aktywności edukacyjnej. Wszak upragniona organizacja życia w społeczeństwach demokratycznych ma służyć ludziom współtworzącym takie społeczeństwa. Tego samego oczekuje się od edukacji. Tak pojawia się niejako ogólnospołeczny wymiar szczególnego paradygmatu edukacji – paradygmatu edukacji podmiotowej. W postulacie tym istotna staje się osoba, człowiek biorący udział w edukacji. Nie głównie ideologia, struktury społeczne, społeczeństwo, małe i duże grupy, lecz człowiek, który poprzez udział w złożonym podziale pracy w sferze kulturowej, udział w edukacji wchodzi w nowy typ tak zwanej spersonalizowanej solidarności organicznej. Zmiany ładu społecznego – z hierarchicznego na demokratyczny – wraz z uspołecznieniem, decentralizacją i postępującą demokratyzacją oświaty prowadzą do silniejszego niż dotąd akcentowania prawa wszystkich uczestników edukacji do określania modelu owej edukacji. Żądania podmiotowości w kształceniu i wychowaniu oznaczają więc chęć uzyskania rzeczywistych możliwości decydowania o wszystkim, co dotyczy edukacji. Ma to być możliwość decydowania zarówno o celach, jak i treściach, metodach i formach oświaty. Ma to być rzeczywista możliwość realizowania w ramach edukacji własnych dążeń, pragnień, zamierzeń. Uczący się ma być pełnoprawnym uczestnikiem (partnerem) we wszystkich sytuacjach edukacyjnych. W skrajnych, radykalnych koncepcjach podmiotowości w edukacji lansuje się pogląd, że dzieci i młodzież nie tyle powinni współdecydować, co decydować o celach, treściach metodach i formach edukacji. Ma to sprzyjać rzeczywistemu i pełnemu rozwojowi ich osobowości.
     Podmiotowość ucznia budują również takie postawy nauczyciela jak: punktualność, autentyczna obecność, serdeczne, kontaktowe zachowanie, utrzymanie równości w relacji człowiek - człowiek, mimo naszej wyższej kompetencji i lepszej kondycji, dyskrecja, wierność wobec człowieka, z którym się spotykamy i któremu służymy, bycie "przy" i bycie "dla" ucznia, aktywne słuchanie, które pobudza go do mobilizacji, rozwija i jest drogą do autorefleksji. Równie ważne jest słuchanie przez milczenie.
     Przyjęto, że podmiotowość jest pojęciem, które przejawia się w trzech aspektach:

  1. wewnętrznej organizacji i tożsamości człowieka oraz jego relacji z otoczeniem;
  2. zdolności rozpoznania swojej sytuacji oraz jej przekształcenia w zadanie do wykonania;
  3. zdolności do selekcji i interpretacji napływających bodźców pod kątem postawionego zadania.
     Jak widać, o poziomie podmiotowości ucznia i nauczyciela decydują czynniki wewnętrzne, tkwiące w nich samych oraz zewnętrzne, którymi darzy ich otoczenie.
     Czynnik pierwszy (a) wiąże się z poczuciem własnej wartości, które kształtuje się w rozwoju i pełni istotną funkcję w aktywności ucznia i nauczyciela. W trakcie realizowania zadań dziecko ćwiczy nowe umiejętności, uzyskuje wsparcie nauczyciela i w rezultacie uczy się samodzielnie określać swój poziom sprawności, przez co nabywa poczucie wewnętrznej kontroli.
     Umiejętność rozpoznania i zrozumienia przez ucznia swojej sytuacji (b) wiąże się z doświadczeniem wobec relacji z nauczycielem. Natomiast niskie poczucie własnej wartości może jedynie wzbudzić lęk u dziecka, które jako optymalny sposób realizacji swoich zadań wybierze model konfrontacyjny (sabotujący).
     Trzeci czynnik (c), warunkujący podmiotowość ucznia, to zdolność do selekcji i interpretacji bodźców napływających od nauczyciela. Jest on rezultatem nabywania doświadczeń szkolnych i sprawności intelektualnej. Należy do nich umiejętność wyciągania wniosków o charakterze dedukcyjnym i indukcyjnym, czyli uruchamianie atrybucji przyczynowej i przewidywanie możliwych konsekwencji działań.
     We współczesnej pedagogice zagadnienie podmiotowości ucznia bywa traktowane jako zasada wymagana w procesie wychowania i jego cel, do którego należy dążyć. Podmiotowość ucznia jako cel i jako droga prowadząca do celu wychowawczego, a przede wszystkim jako jedna z najważniejszych wartości człowieka - nie stanowi już alternatywy wobec równie cennych wartości. Jest coraz lepiej uświadomioną koniecznością. Konieczność ta wynika z nowych zadań, które stoją przed edukacją. Podmiotowość określana jest jako aktywna relacja człowieka do otaczającej rzeczywistości i możliwości wpływu na ową rzeczywistość. Na podmiotowość składają się: działalność podmiotowa jednostki, świadomość obiektywnej sytuacji i własnej odrębności. Jest ona aktywnym, celowym i świadomym uczestniczeniem w rzeczywistości. Istotnym elementem podmiotowości jednostki ludzkiej jest poczucie, że jest ona podmiotem w relacjach ze światem zewnętrznym. Poczucie podmiotowości zależy od: sformułowania celu działania, gotowości do osobistego formułowania celów, wartości i standardów, stopnia zgodności efektów podjętych działań z założonymi celami, stopnia trudności podjętego przez jednostkę działania oraz wagi wartości osobistych realizowanych przy pomocy owego działania. Wychowanie podmiotowe to takie, które sytuację wychowawczą wyznacza zawsze układem ludzi, rzeczy i zadań traktując ją jako sytuację dwupodmiotową.
     Podmiotowość w kształceniu i wychowaniu, eksponowanie praw każdego uczestnika edukacji do współdecydowania o wszystkim, co się na nią składa, możliwość nieskrępowanego rozwoju i samorealizacji, prawo do szacunku ze strony innych uczestników procesów oświatowych – wszystko to ukazuje perspektywę "ludzkiej" edukacji, oświaty służącej człowiekowi (jemu przede wszystkim). Edukacja powinna być uwalniana od ograniczeń i przeciwności płynących ze strony rozmaitych ideologii, dogmatów, polityki, monopolistycznych i autorytarnych motywacji; człowiek i jego możliwość decydowania o procesach edukacji w celu samookreślenia, samorealizacji, powinien stać się istotą nadrzędną – jest to jedno z najważniejszych przesłań idei podmiotowości.

Radosław Kowalski

Umieść poniższy link na swojej stronie aby wzmocnić promocję tej jednostki oraz jej pozycjonowanie w wyszukiwarkach internetowych:

X


Zarejestruj się lub zaloguj,
aby mieć pełny dostęp
do serwisu edukacyjnego.




www.szkolnictwo.pl

e-mail: zmiany@szkolnictwo.pl
- największy w Polsce katalog szkół
- ponad 1 mln użytkowników miesięcznie




Nauczycielu! Bezpłatne, interaktywne lekcje i testy oraz prezentacje w PowerPoint`cie --> www.szkolnictwo.pl (w zakładce "Nauka").

Zaloguj się aby mieć dostęp do platformy edukacyjnej




Zachodniopomorskie Pomorskie Warmińsko-Mazurskie Podlaskie Mazowieckie Lubelskie Kujawsko-Pomorskie Wielkopolskie Lubuskie Łódzkie Świętokrzyskie Podkarpackie Małopolskie Śląskie Opolskie Dolnośląskie